Τα σπίτια στις Κυκλάδες!

Άσπρα νησιά

«Νάτα, νάτα της Ελλάδας τα νησιά, νάτην η γη που η πυρρή Σαπφώ κι αγάπες και τραγούδια έχει σκορπίσει, οπού εφανερώθη ο Φοίβος κι οπού η Δήλος έχει βγει κι οπού κάθε τέχνη ειρήνης και πολέμου έχει βλαστήσει, ένα αιώνιο καλοκαίρι, λες κι ως τώρα τα χρυσώνει». – Μπάυρον

Το λευκό σου δίνει την αίσθηση της απλότητας και του λιτού και ταυτόχρονα συνδιάζει το λαμπερό και την καθαριότητα! Γι’ αυτό και το «άσπρισμα» των σπιτιών και των αυλών, αποτελούσε συνήθεια στα νησιά μας, ήταν η παράδοση, κάτι που συνδυαζόταν με την παστρικότητα και τη νοικοκυροσύνη. Το νησιώτικο σπίτι ασβεστωνόταν τουλάχιστον τρεις φορές το χρόνο, στο εσωτερικό και το εξωτερικό του.

***

Ο «μύθος» του λευκού καθιερώθηκε από τον γαλλοελβετό αρχιτέκτονα Le Corbusier τη δεκαετία του ’30, θεωρώντας το ως το χρώμα των οικισμών της Μεσογείου. Ο Le Corbusier το υποστήριζε αυτό, παρόλο που ο ίδιος προτιμούσε την πολυχρωμία στις δημιουργίες, σύμφωνα με τούτα τα λόγια του: «…το χρώμα είναι η ίδια η έκφραση της ζωής. (…) Ο άνθρωπος που ζει πραγματικά, χρησιμοποιεί χρώματα» (αποσπάσματα από κείμενο με τίτλο «Αέρας-ήχος-φως», δημοσιευμένο στο 2ο τεύχος του περιοδικού 20ος Αιώνας το έτος 1933). Αυτός όμως, όπως και οι Ισπανοί αρχιτέκτονες, είχαν με έμφαση υποστηρίξει ότι «κείνο που ενώνει τη Μεσόγειο, είναι οι λευκοί της οικισμοί». Ο Ιωάννης Μεταξάς θεώρησε τούτο σημαντικό για την τάξη και αρμονία του χώρου, και το θεσμοθέτησε, κι έκτοτε τα νησιά μας απέκτησαν το χρώμα τους. Έγιναν «με τη βούλα» άσπρα, και στην αισθητική όλων μας καθιερώθηκαν έτσι, χωρίς να είναι δυνατό να τα φανταστούμε διαφορετικά.

Άλλος ένας λόγος όμως ήταν οτι το διάταγμα του καθεστώτος Μεταξά όριζε ότι πρέπει να περαστούν με ασβέστη όλα τα σπίτια των νησιών, για να προστατευτούν από τη χολέρα, που μάστιζε εκείνη την εποχή την Ελλάδα! Ο ασβέστης, λοιπόν χρησιμοποιήθηκε και ως απολυμαντικό!

***

Ποιά ήταν όμως φιλοσοφία δημιουργίας άσπρων οικισμών από τους νησιώτες μας; Πρακτικοί ήταν κατά βάσιν οι λόγοι. Δεν ήθελαν το σκούρο, το μουντό, το γκρίζο, ό,τι τραβούσε τον ήλιο και τους πύρωνε. Ήθελαν τον ασβέστη, να διώχνει τις ακτίνες του ήλιου κατά τις καυτές καλοκαιρινές ημέρες και να διατηρείται έτσι μιαν ανεκτή θερμοκρασία στο εσωτερικό της οικίας. Ήθελαν την υγεία του ασβέστη -να «καίει τα μικρόβια»-, ήθελαν το φως του. Να λάμπει το νησιώτικο σπίτι στο εσωτερικό του, άπλετο το φως να πέφτει πάνω του, να το φωτίζει.

Όμως και λόγοι ψυχολογικοί έστρεψαν τους νησιώτες μας στο να δημιουργήσουν άσπρους οικισμούς. Ήθελαν την αισιοδοξία που το φως προσφέρει, το ξάνοιγμα της καρδιάς, την απλωσιά· στοιχεία συνυφασμένα με τη θάλασσα, που μπροστά τους απλωνόταν. Και για την επίτευξη τούτων, το άσπρο ήταν το ιδανικό χρώμα. Ήθελαν το φως να διεισδύει και να διαχέεται στους οικισμούς τους, δεν τους ήθελαν μουντούς και σκοτεινούς, κάτι που θα επηρέαζε αρνητικά και την ψυχολογία τους −η οποία δεν ήταν και η καλύτερη στα χρόνια των πολέμων, των επιδρομών και των δηώσεων, τότε που ο νησιώτης ζούσε σε απομόνωση, μόνος στο μικρό του κόσμο.

@ Serifos
Σέριφος, εκκλησία στη Χώρα, 1962 (φωτογραφία Robert McCabe)

@ Mykonos
Μύκονος, αρχές της δεκαετίας του ’50 (φωτογραφία Βούλα Παπαϊωάννου)

Ιδού πώς εννοεί τη λευκή αισθητική των νησιών του Αρχιπελάγους η ποιήτρια Ρίτα Μπούμη-Παπά:

«Σπίτια του νησιού μου κάτασπρα λουσμένα στο φως του Αιγαίου όλα κατάντικρυ στον ήλιο με τη ράχη στηριγμένη για σιγουριά στο βουνό τίποτα τίποτα δεν κρύβει το μέτωπό σας κανένας άνεμος ποτέ δε σας σύντριψε όσο μικρούλα κι εύπλαστη κι αν είναι η ύπαρξή σας όσο κι αν είσαστε έργα ταπεινά χεριών που τα ‘σπρωξε η ανάγκη να ζυμώσουν τη λάσπη. Πάνω σας των προγόνων μου πλανιώνται οι σκιές…»

(«Πορεία ενός άστρου», Ρίτα Μπούμη-Παπά)

The Say Greece Team

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s